Ketenreferentie-architectuur ROSA

ROSA is de ketenreferentiearchitectuur voor het hele onderwijs van po tot en met ho. ROSA richt zich als ketenreferentiearchitectuur voor het onderwijsdomein op het bevorderen van samenwerking tussen ketenpartijen op het vlak van informatievoorziening in het onderwijs in alle sectoren en op (onderwijs)sectoroverstijgende aspecten van informatievoorziening, die zich richt op informatie-uitwisselingen binnen en tussen onderwijssectoren. Het doel van ROSA is de informatievoorziening binnen het onderwijsdomein te optimaliseren. De ketenreferentiearchitectuur ROSA:

  • fungeert als gids in het onderwijs als het gaat om het vinden van ketenprocessen, ketenvoorzieningen en andere ketenontwikkelingen alsmede te weten wat er speelt ten aanzien van de informatie-uitwisseling en de randvoorwaarden (principes, ontwerpkaders, afspraken) die daarvoor gelden;
  • zorgt voor verbinding tussen diverse (keten)initiatieven in het onderwijs doordat die initiatieven gebruikmaken van de ROSA en/of baseren zich op (onderdelen uit) de ROSA;
  • ondersteunt een modulaire architectuuraanpak, zoals die in bijvoorbeeld AMIGO en de Architectuuraanpak Toegang wordt voorgestaan, waarbij werkgroepen invulling geven aan deze modules en waar geborgd is via het metamodel van de ROSA dat deze modules op elkaar aansluiten;
  • creëert een gemeenschappelijke taal (onder andere via het ROSA Begrippenmodel) en ondersteunt daarmee dat de verschillende partijen in het onderwijs elkaar kunnen begrijpen;
  • is deels beschrijvend (welke ketenprocessen kennen we in het onderwijs en hoe verhouden zie zich tot elkaar) en deels voorschrijvend (principes, ontwerpkaders, etc.). Het voorschrijvende deel van de ROSA is richtinggevend en kaderstellend, en levert het fundament voor een bestuurlijk afsprakenstelsel.

ROSA is in beheer bij de Architectuurraad van Edustandaard. Het documentatie-archief van deze overdracht is hier terug te vinden. Meer over de ROSA zelf vindt u op de ROSA-wiki. Let op: er is een nieuwe versie van de ROSA in de maak in het kader van het project Revisie ROSA. Deze zal naar verwachting eind september 2022 live gaan en ook als wiki beschikbaar komen. De nieuwe versie van de ROSA gaat de huidige ROSA versie en daarmee corresponderende wiki vervangen.

Gerelateerde architecturen

Er zijn diverse andere belangrijke referentiearchitecturen zowel binnen het onderwijs en als ook overheidsbreed en in de andere overheidsdomeinen.

HORA, MORA en FORA zijn sectorale referentiearchitecturen gericht op het onderwijsinstellingsniveau voor respectievelijk de sector ho, inclusief onderzoek, de sector mbo en de sectoren po en vo (funderend onderwijs).

HOSA: Hoger Onderwijs Sector Architectuur. Dit is een doelarchitectuur die kaders bevat die leveranciers van de gemeenschappelijke informatie- en technologievoorzieningen helpen bij het ontwikkelen en leveren van deze voorzieningen.

De NORA is Nederlandse Overheid Referentie Architectuur van de overheid. Het bevat kaders en bestaande afspraken voor het inrichten van de informatiehuishouding van de Nederlandse overheid. De NORA is bedoeld als richtinggevend en sturend instrument. Ze is op een relatief hoog abstractieniveau maar is wel bepalend hoe de overheid naar informatie en standaarden kijkt.

Hoe verhoudt ROSA zich tot de andere referentiearchitecturen?

ROSA is in de eerste plaats een ketenreferentiearchitectuur, en dus gericht op informatie-uitwisseling tussen organisaties binnen het onderwijs en met organisaties buiten het onderwijs zoals de gemeente of de belastingdienst. ROSA is bovendien sectoroverstijgend: de scope betreft uitwisselingen en ketensamenwerkingen binnen een sector maar ook tussen sectoren. De ROSA sluit hierbij aan op de referentiearchitectuur van een onderwijsinstelling, waarin juist de interne bedrijfsvoering wordt beschreven. En uiteraard ook op bijvoorbeeld de referentiearchitectuur van een uitgever, een softwareleverancier, een publieke dienstverlener, etc.

De sectorale referentiearchitecturen (SRA’s), FORA, MORA en HORA, worden voor het onderwijs steeds belangrijker. De vraag daarbij is: hoe verhouden deze zich tot elkaar en tot de ROSA – niet alleen qua scope en inhoud, maar ook qua governance. In het kader van het project Revisie ROSA is naar die samenhang gekeken en bekeken hoe die samenhang (nog) beter kan worden bewerkstelligd. Een belangrijke rol in dit proces is weggelegd voor de ROSA en hoe daarmee vanuit een SRA een verbinding gelegd kan worden op diverse vlakken (begrippen, referentiecomponenten, processen). Het verbeteren van de samenhang tussen de ROSA en de SRA’s leidt ook tot een betere samenhang tussen de SRA’s onderling. Voor dit proces zijn principes en afspraken opgesteld waarvan een concept te vinden is in de nieuwe ROSA wiki (nog niet formeel gepubliceerd). Tijdens maar ook na afronding van het project Revisie ROSA zullen architecten van de referentiearchitecturen nauw met elkaar samenwerken om de samenhang te realiseren en te onderhouden.

De ROSA vormt ook de brug naar de NORA die een overheidsbrede scope heeft en meer gericht is op overheidsdiensten. En via de NORA ook naar haar talrijke ‘dochter’-referentiearchitecturen voor de verschillende overheidsdomeinen.

Het is vanzelfsprekend dat geleerde lessen en best-practices uit andere referentiearchitecturen ook een plek kunnen vinden in de ROSA, en vice versa.

Architectuurwerkgroepen

ROSA kent architectuurwerkgroepen die onderdelen van de referentiearchitectuur verdiepen. Hun taak bestaat in het algemeen uit het inventariseren en beschrijven van architectuur, het aanbrengen van samenhang en het creëren van inzicht. Waar kansen liggen wordt ook samen met toepassingsdomeinen richtinggevende architectuur ontwikkeld. Voorbeelden van architectuurwerkgroepen zijn: werkgroep Toegang, werkgroep UBV, werkgroep Edukoppeling en de werkgroep Onderwijswaarden. Deze architectuurwerkgroepen – al dan niet tijdelijk van aard – rapporteren aan de Architectuurraad.